Τι απαγορεύεται ρητά
Τι απαγορεύεται ρητά
Πέρα από τις αρχές και τους περιορισμούς στην αξιολόγηση, το ΦΕΚ ορίζει τρεις κατηγορίες ενεργειών που απαγορεύονται ρητά. Δεν πρόκειται για συστάσεις ή ατελώς διατυπωμένες προτιμήσεις. Πρόκειται για απαγορεύσεις που ισχύουν ανεξαρτήτως συνθηκών, σκοπού ή πρόθεσης.
Τρεις κατηγορίες ρητά απαγορευμένων ενεργειών:
- Deepfakes χωρίς ρητή συγκατάθεση — Απαγορεύεται η δημιουργία, χρήση ή διανομή συνθετικού περιεχομένου (βίντεο, φωτογραφίες, ηχητικά αρχεία) που απεικονίζουν ή μιμούνται πρόσωπα χωρίς τη ρητή τους συγκατάθεση.
- Ψευδείς ή ανύπαρκτες βιβλιογραφικές αναφορές — Απαγορεύεται η διανομή, δημοσίευση ή χρήση παραπομπών, πηγών και αναφορών που παρήχθησαν από σύστημα ΤΝ χωρίς να έχουν ελεγχθεί από άνθρωπο. Το γεγονός ότι το εργαλείο τις "παρήγαγε" δεν αποτελεί δικαιολογία.
- Μη εξουσιοδοτημένη ανάπτυξη ή τροποποίηση συστημάτων ΤΝ — Απαγορεύεται η ανάπτυξη, τροποποίηση, ανάπτυξη ή διάθεση συστημάτων ΤΝ εντός του σχολικού περιβάλλοντος χωρίς σχετική εξουσιοδότηση από αρμόδια αρχή.
Deepfakes στο σχολείο: ένας νέος κίνδυνος
Τα deepfakes — συνθετικό οπτικοακουστικό περιεχόμενο που παράγεται από ΤΝ — είναι εύκολο να δημιουργηθούν πλέον με δωρεάν εργαλεία. Το ΦΕΚ τα απαγορεύει ρητά όταν απεικονίζουν πρόσωπα χωρίς τη συγκατάθεσή τους. Στο σχολικό πλαίσιο αυτό σημαίνει: απαγορεύεται να δημιουργήσεις (ή να επιτρέψεις τη δημιουργία) βίντεο, φωτογραφίας ή ηχητικού αρχείου που μιμείται μαθητή/τρια, συνάδελφο ή γονέα — έστω και αν ο σκοπός φαίνεται εκπαιδευτικός ή χιουμοριστικός. Η απαγόρευση καλύπτει τόσο τον εκπαιδευτικό όσο και τους μαθητές που ενεργούν στο πλαίσιο της εκπαιδευτικής δραστηριότητας.
Βιβλιογραφικές αναφορές: η ευθύνη ελέγχου είναι δική σου
Τα συστήματα παραγωγικής ΤΝ παράγουν αναφορές και παραπομπές που μοιάζουν αληθοφανείς αλλά είναι συχνά εντελώς ανύπαρκτες. Αυτό το φαινόμενο ονομάζεται "ψευδαίσθηση" (hallucination). Κανένα σύστημα ΤΝ δεν αναζητά αρχεία σε πραγματικές βάσεις δεδομένων όταν παράγει βιβλιογραφία — συνθέτει κείμενο που μοιάζει με βιβλιογραφική αναφορά. Αν εσύ τις χρησιμοποιήσεις ή τις διανείμεις σε μαθητές χωρίς να τις ελέγξεις, η ευθύνη είναι δική σου. Το ΦΕΚ δεν αφήνει περιθώρια για αμφιβολία σε αυτό το σημείο.
Κάθε φορά που ένα εργαλείο ΤΝ σου δίνει βιβλιογραφική αναφορά, αναζήτησέ τη ανεξάρτητα πριν τη χρησιμοποιήσεις. Ο τίτλος, το περιοδικό, ο συγγραφέας και το έτος πρέπει να υπάρχουν και να ταιριάζουν. Αν δεν μπορείς να επαληθεύσεις μια αναφορά, μην τη χρησιμοποιείς.
Hallucination και ψευδείς αναφορές
Ο Θανάσης, καθηγητής Ιστορίας σε ΓΕΛ, χρησιμοποιεί ένα εργαλείο ΤΝ για να συντάξει λίστα πρωτογενών πηγών για μια θεματική εργασία. Το εργαλείο του παραθέτει πέντε "αρχειακές πηγές" με πλήρη στοιχεία — συγγραφέα, έτος, αρχείο. Ο Θανάσης τις αντιγράφει απευθείας στο φύλλο εργασίας που μοιράζει στην τάξη χωρίς να τις ελέγξει. Τρεις από τις πέντε πηγές είναι εντελώς ανύπαρκτες.
Αυτή η πράξη παραβαίνει ρητά το ΦΕΚ. Δεν έχει σημασία αν ο Θανάσης δεν γνώριζε τον κίνδυνο hallucination: η διανομή ανεπαλήθευτων, ψευδών αναφορών σε μαθητές αποτελεί παράβαση ανεξαρτήτως πρόθεσης. Η σωστή πρακτική είναι να ελέγξει κάθε αναφορά πριν τη χρησιμοποιήσει.
🎯 Έλεγξε την κατανόησή σου
Πριν προχωρήσεις, αφιέρωσε μια στιγμή για να δοκιμάσεις αυτά που μόλις διάβασες. Αυτό το σύντομο κουίζ δεν βαθμολογείται — είναι απλώς ένας τρόπος να βεβαιωθείς ότι έχεις κατανοήσει τα βασικά πριν περάσεις στην επόμενη σελίδα.